Budowo (Budow)

Tablica
Budowo jest dużą wsią owalnicową wyznaczoną przez dwie ulice ze zwartą zabudową, otaczające centralnie położony plac. Z okresu przedhistorycznego zachowały się pochodzące sprzed 3 tysięcy lat kurhany znajdujące się na północny- wschód od wsi, natomiast pochodzące ze wczesnego średniowiecza grodzisko znajduje się po lewej stronie drogi do Jawor.

Obwałowane grodzisko zbudowane zostało na planie prostokąta. Niemiecka nazwa wzgórza „Schloßberg” (Góra Zamkowa) wyraźnie wskazuje, że przed wiekami musiał znajdować się tu ufortyfikowany gród. Do dziś można tu odnaleźć fragmenty naczyń glinianych z charakterystycznym, wstęgowym ornamentem. Ciekawym miejscem zachowanym do dziś jest „Góra Śmierci”. Według dawnych przekazów to tutaj dokonywano egzekucji skazańców, m.in. rabujących pszczele barcie. Budowo znane jest, jako najstarsza siedziba rodu von Zitzewitz. Dokumenty potwierdzają, że w roku 1360 urodził się tu Jarislaw von Zitzewitz pan na Budowie. W roku 1420 należało do Petera von Zitzewitz, który to zaliczany jest do wymarłej, budowskiej gałęzi. W roku 1460 w pobliskim Motarzynie urodził się Klaus von Zitzewitz, który to według historii rodu von Zitzewitz stał się protoplastą drugiej, budowskiej linii rodziny. Jeden z zachowanych dokumentów nazywa go Clawes Czitzeuitze tho Budow. Od tamtego czasu Budowo przechodziło z ojca na syna, będąc wciąż we władaniu rodu von Zitzewitz, aż do 1945. Według Brüggemann’a w roku 1784 w Budowie znajdowały się dwa majątki ziemskie, mieszkał kaznodzieja, zakrystianin, dziesięciu chłopów, jeden chłop półrolny, dwóch garncarzy i kowal. Do majątku należała również kolonia Mittelfelde, składająca się z czterech zagród, w których mieszkali drwale zatrudnieni przy wyrębie lasu należącego do majątku. Pod koniec XVIII w. we wsi miało miejsce ostatnie kazanie w języku kaszubskim, przeznaczone dla najstarszych mieszkańców pochodzenia kaszubskiego. W dniu 22 września 1815 r. wieś została strawiona przez wielki pożar. Wobec tak wielkiego kataklizmu oraz trudności gospodarczych po świeżo zakończonej wojnie wyzwoleńczej zorganizowano zbiórkę na rzecz pogorzelców na terenie całego Pomorza i Brandenburgii. Jednym z najbardziej znanych, nawet daleko poza Pomorzem, budowskich pastorów był proboszcz Jakob Homann znany, jako doświadczony pomorski botanik. Dziełem całego jego życia było trzytomowe wydanie „Flora Pomorza” z lat 1828-1835. Dwaj ostatni właściciele majątku, Adolf i jego syn Johann Adolf, zasłynęli jako dobrzy gospodarze. Wyciągnęli posiadłość z długów, skanalizowali i zelektryfikowali wieś, odnowili większość domów chłopskich. W 1906 roku do wsi dotarła kolei ze Słupska, która miała tu swój koniec. Do dziś po kolei zachowała się wieża ciśnień oraz rampa – pozostałość po stacji. Nieopodal kolei znajduje się hydrofornia z rzeźbionymi detalami na fasadzie. Przed wojną w miejscowości funkcjonowała Trzystopniowa Szkoła Ludowa (Volksschule), gdzie pracowało dwóch nauczycieli a uczęszczało 102 uczniów w trzech klasach. Szkoła ta funkcjonowała do 2003 roku. Obecnie w tym budynku mieści się przedszkole. Po wojnie Polacy organizowali tu swoją administrację aż do połowy czerwca 1945 r. Wtedy napłynęło tu wielu polskich przesiedleńców. Budowo do 1975 r. było siedzibą władz gminnych i wchodziło w skład powiatu bytowskiego, od tego roku zostało wchłonięte przez gminę Dębnica Kaszubska i województwo słupskie. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych większość mieszkańców pracowała w Państwowych Gospodarstwach Rolnych, Nadleśnictwach i prowadząc własne gospodarstwa rolne oraz dojeżdżała do pracy w pobliskich miastach. W tym okresie wybudowano osiedle domów dla pracowników PGR oraz Nadleśnictwa. Działał zakład weterynarii i punkt skupu żywca. Prowadzono specjalistyczny sklep żelazny, odzieżowy i spożywczy. We wsi działa Ochotnicza Straż Pożarna, klub sportowy „Skotawa” i świetlica w dawnym Domu Ludowym. W Budowie znajduje się kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Polski i ewangelicki cmentarz.

Źródło: „Ziemia Słupska – dzieje i kultura”; Karl-Heinz Pagel: Der Landkreis Stolp in Pommern.
Źródło: Powiat Słupski na starych pocztówkach

Galeria

Drogowkaz
Typ 024000001
Typ 044000001
Typ 048000001
Typ 049000001
Typ 050000001
Typ 052000001
Typ 054000001
piwnica przy pałacu000001
góra smierci000001
kurchany000001
żarno000001
kurchany (1)000001
kurchany (2)000001
kurchany (3)000001
grodzisko (2)000001
grodzisko (3)000001
Grodzisko(1)000001
fragmenty naczyń glinianych
Izba-regionalna-13
Kartki pocztowe04000001
budowo sz000001
budowo szkoła_ kier.FranciszekStaśkowiak000001
Skan09000001

Mapa

Komentarze